156- به طور معمول، در کدام شرایط مولکول های آب به صورت مایع از طریق روزنه های موجود در حاشیۀ برگ گیاه گوجه فرنگی دفع می شود؟

1) افزایش کشش تعرقی و دور شدن سلول های نگهبان روزنه ها از یکدیگر

2) کاهش فشار ریشه ای و نزدیک شدن سلول های نگهبان روزنه ها به یکدیگر

3) زیاد شدن فشار اسمزی در سلول های تارکشنده و کاهش میزان رطوبت هوا

4) بالا رفتن فشار آب در داخل آوندهای چوبی و اشباع بودن اتمسفر از بخار آب

جواب سوال 156. گزینه 4 درست است.

به خروج مولکول های آب به صورت مایع (قطرات آب) از طریق روزنه های آبی گیاهان، تعریق می گویند. این عمل در گیاه گوجه فرنگی( که از نهاندانگان دولپه ای است )از حاشیه برگ ها انجام می شود، زیرا محل روزنه های آبی در دولپه ای ها، حاشیه برگ ها است. یادمون باشه که تعریق زمانی انجام می شود که:

 1- تعرق نسبت به میزان جذب آب کاهش یافته باشد. طبق تعریف به خروج بخار آب از طریق روزنه های هوایی گیاهان، تعرق می گویند.

2- فشار ریشه ای افزایش یافته باشد و یا حداقل فشار ریشه ای ادامه دار باشد. بالا رفتن فشار آب (یا پتانسیل آب) در داخل آوندهای چوبی نتیجه فشار ریشه ای اعمال شده توسط ریشه است.

تحت 2 شرایط تعرق کاهش می یابد:

الف) اتمسفر گرم باشدو گیاه برای ممانعت از خروج مولکول های آب، روزنه های هوایی خود را ببندد.

ب) هوا (یا اتمسفر) پر از بخار آب (اشباع از بخار آب) باشد و اجازه خروج بخار آب از گیاه داده نشود. در این حالت با وجود باز بودن روزنه های هوایی، تعرّق کاهش می یابد.

پس درپاسخ به این سوال، من صورت سوال را اینگونه مطرح کردم:

در کدام شرایط، تعریق انجام می شود و سپس به جواب صحیح رسیدم. پاسخ تشریحی سایر گزینه ها:

گزینه 1) تعریق با تعرق نسبت عکس دارد، پس اگر قرار باشد که تعریق اتفاق بیفتد باید تعرق کاهش یابد. بنابراین افزایش کشش تعرقی نمی تواند انجام شود. سلول های نگهبان روزنه هوایی هم هیچ وقت از هم فاصله نمی گیرند بلکه هنگام باز شدن روزنه های هوایی، فقط دیواره شکمی متصل بهم دو سلول نگهبان روزنه از یکدیگر فاصله می گیرند. در هر حال حتی اگر منظور باز شدن روزنه هوایی هم باشد چون به معنی تعرق است و چون در ابتدای گزینه گفته "افزایش کشش تعرقی" نمی تواند صحیح باشد.

نکته: کشش تعرقی (یا کشش از بالا در نتیجه عمل تعرق)، یکی از عوامل موثر در حرکت شیره خام از ریشه به برگ ها می باشد.

گزینه 2) اگر فشار ریشه ای کم شود، تعریق انجام نخواهد شد یعنی شرایط تعریق باید فراهم شود تا تعریق انجام شود بطوریکه علاوه بر اینکه فشار ریشه ای باید تداوم داشته باشد (یا افزایش یابد) باید تعرق هم کاهش یابد. در قسمت دوم این گزینه گفته که «نزدیک شدن سلول های نگهبان روزنه ها به یکدیگر» یعنی کاهش تعرق. این گزینه بدلیل ذکر «کاهش فشار ریشه ای» نادرست است، در حالیکه قسمت دوم گزینه درست است.

گزینه 3) زیاد شدن فشار اسمزی در سلول های تارکشنده باعث افزایش ورود موکلولهای آب از خاک به ریشه می شود که آنهم باعث افزایش فشار ریشه ای خواهد شد ولی کاهش میزان رطوبت هوا میتواند باعث افزایش تعرق شود که منجر به کاهش تعریق خواهد شد. این گزینه بدلیل قسمت دوم جمله، نادرست است.

تحلیل نهایی سوال:

1- هریک از گزینه ها، دو قسمتی هستند پس اگر دانش آموز تحلیل درستی حتی از یکی از قسمت های هر گزینه نداشته باشد ممکن است گزینه نادرست را درست فرض کند.

2- دانش اموز عجول و بی دقت ممکن است با بی حوصلگی به گزینه ها پاسخ دهد که به احتمال زیاد دچار خطا خواهد شد.

3- گزینه صحیح چهارم انتخاب شده و این وقت زیاد از دانش اموز می برد، چون مجبور است سه گزینه نادرست را هم بخواند.

4- سوال مبحثی (نه ترکیبی) مطرح شده و این به نفع دانش آموز درسخوان است.

نتیجه: بهتر است صورت سوال را برای خودمان در اول کار تفسیر کنیم (در اینجا صورت سوال این خواهد بود کدام یک شرایط تعریق را بدرستی بیان می کند) و سپس با حوصله با رد گزینه های نادرست و تایید گزینه صحیح، به جواب درست برسیم.