صفحه 129 ، پاراگراف آخر (عوامل محیطی موثر بر باز و بسته شدن روزنه ها):

باز و بسته شدن روزنه های هوایی، بستگی به راهبرد گیاه دارد تا ضمن حفظ بقا، فتوسنتز بیشتری انجام دهد، بطوریکه با باز شدن روزنه های هوایی ، اجازه ورود  کربن دی اکسید به برگ گیاه داده میشود و با بسته شدن آن مانع هدر رفتن بیش از حد آب گیاه میشود. پس روزنه های هوایی به نوعی در همئوستازی گیاه نقش دارند(البته گیاهان فضای بین یاخته ای مایع مثل جانوران ندارند) و با عملکرد به موقع و متناسب خود ،باعث ثبات شرایط محیطی داخل برگ میشوند.

عواملی محیطی(بیرونی) و عوامل درونی زیادی بر باز و بسته شدن روزنه های هوایی موثر هستند:

الف) عوامل محیطی موثر بر باز بسته شدن روزنه های هوایی:

1) مقدار نور: با طلوع خورشید در اوایل روز، پرتوهای نور خورشید با نوازش قشنگشون، پمپ پتاسیم موجود در غشایی یاخته ای یاخته های نگهبان روزنه را تحریک  می کند و باعث افزایش انتقال یون  های پتاسیم از یاخته های مجاور روپوستی به یاخته های نگهبان روزنه شده و مراحل باز شدن روزنه های هوایی انجام می شود(که قبلا توضیح دادم ).

همچنین انجام فتو سنتز و مصرف کربن دی اکسید توسط یاخته های نگهبان روزنه، به باز ماندن روزنه هوایی کمک می کند تا کربن دی اکسید های بیشتری وارد گیاه شوند .اگرشدت نور بیش از حد شود،روزنه های هوایی بسته می شوند تا از هدر رفتن آب گیاه جلوگیری شود، چون افزایش شدت نور به معنی افزایش شدت پرتوهای مادون قرمز (نوعی انرژی حرارتی)آن هم هست که حرارت بالایی داشته ،باعث خروج بخار آب بیشتر از گیاه میشود. البته رفتار روزنه های بعضی گیاهان نواحی گرم وخشک (مانند کاکتوس ها) در حضور نور متفاوت است، بطوریکه طی روز حتی در حضور نور معمولی هم باز نمی شوند چون محیط زیست اشان  بسیار خشک و فاقد رطوبت است و باز شدن روزنه های هوایی آن ممکن است منجر به مرگ گیاه شود. این گیاهان در طی روز،روزنه های هوایی خود را بسته نگه می دارند و فقط طی شب، روزنه های هوایی خود را باز می کنند تا کربن دی اکسید جذب کنند.

2) دما: دما از راه های مختلف (که اکثرا غیر مستقیم هستند)،بر باز شدن روزنه های هوایی تاثیر می گذارد. افزایش دما، معمولا، ابتدا باعث افزایش سوخت و ساز یاخته های نگهبان روزنه و سپس در کل برگ میشود و پس از رسیدن به حد بهینه از سرعت این فعالیت کاسته میشود. پس به موازات افزایش دما، روزنه های هوایی هم باز میشوند. افزایش بیش از حد دما با افزایش تنفس یاخته ای، باعث افزایش کربن دی اکسید یاخته نگهبان روزنه شده که منجر به بسته شدن روزنه های هوایی میشود(چون با کاهش کربن دی اکسید یاخته های نگهبان روزنه ،روزنه های هوایی باز می شوند).

3)رطوبت: میزان باز شدن روزنه های هوایی تابع وضعیت رطوبت هوا و میزان آب یاخته های نگهبان روزنه است.اگر رطوبت محیط کاهش یابد با خارج شدن آب از یاخته های نگهبان روزنه، پلاسمولیز آنها اتفاق افتاده و روزنه های هوایی بسته میشوند.

4)کربن دی اکسید: ارتباط نزدیکی بین میزان کربن دی اکسید فضای بین یاخته ای میانبرگ و باز و بسته شدن روزنه های هوایی  وجود دارد، بطوریکه در مقدار کم دی اکسید کربن در این فضا، روزنه های هوایی باز و در مقدار زیاد آن ،روزنه های هوایی بسته میشوند .احتمالا افزایش کربن دی اکسید یاخته های نگهبان روزنه ،باعث افزایش PH داخل آن شده و اختلال بو جود آمده متعاقب آن در عملکرد آنزیم ها باعث بسته شدن روزنه های هوایی میشود.

ب) عوامل درونی موثر بر باز وبسته شدن روزنه های هوایی:

1- مقدار آب گیاه: منطقی به نظر می رسد که با افزایش تعرّق و یا کاهش دریافت آب از طریق ریشه (طی تنش خشکی)از میزان آب گیاه کاسته  شود .دراین شرایط آب کمتری به یاخته های نگهبان روزنه رسیده و باعث پلاسمولیز آنها و بسته شدن روزنه های هوایی می شود.

2-مقدار هورمون های گیاهی :هورمون های گیاهی، مواد آلی مختلفی هستند که در بخشی از گیاه ساخته و پس از رسیدن به جای دیگر، اثرات محسوسی بوجود  می آورند .انواع هورمون ها در این خاصیت مشترکند که در غلظت  های بسیار کم اثرات خود را بجا می گذارند. آبسیزیک اسید ،یکی از هورمون های باز دارنده رشد گیاهی است که می تواند در مواقع تنش خشکی، باعث بسته شدن روزنه های هوایی شود.

دیگر سازگاری های گیاهان برای زندگی در محیط های خشک:

1-کاهش تعداد روزنه های هوایی: هرچه تعداد روزنه هوایی گیاه کم باشد در تنش خشکی و یا گرمای شدید، بخار آب کمتری از دست داده میشود.

2-روزنه های هوایی فرورفته : اگربه شکل 24 (صفحه 115)توجه کنید روزنه های هوایی را در فرو رفتگی غارمانندی مشاهده می کنید که با مخفی کردن خود دراین محل ها، تلاش می کنند بخار آب کمتری از گیاه خارج شود.

3-پوشیده شدن برگ با کرک ها : کرک ها، یاخته های تمایز یافته روپوستی گیاهان هستند که در اندام های هوایی بصورت منفرد یا مجتمع دیده میشوند. کرک ها ممکن است تک یاخته ای  یا چند یاخته ای باشند.یکی از وظایف کرک ها ،کاهش تعرّق از سطح گیاه است، بطوریکه در پاراگراف آخر (صفحه 115)کتاب درسی اشاره شده که کرک های موجود در فرورفتگی غار مانند برگ با به دام انداختن رطوبت هوا، اتمسفر مرطوبی را در اطراف روزنه های هوایی ایجاد می کنند و مانع خروج بیش از حد آب از برگ ها میشوند. کرک ها همچنین باعث کاهش اثر مستقیم نور خورشید برسطح گیاهان میشوند.

4-کاهش تعداد و سطح برگ ها: در بعضی گیاهان ،اصولا برگ ها حذف شده اند(مثلا در کاکتوس ،برگ ها به خارهای تیزی تبدیل شده اند ) و در بعضی گیاهان، برگ ها سوزنی میشوند (مثلا در کاج)تا از میزان سطح برگ گیاه کاسته شود و همه اینها به منظور کاهش تعرق از سطح گیاه می باشد.