صفحه 130 ،کل پارگراف (تعریق) وشکل 18:

تعریق(Guttation) در لغت یعنی عرق کردن یا همان خروج مایع عرق (عمدتا شامل آب) است . در انسان تعریق ،جهت تنظیم دمای بدن است(از دست دادن حرارت) ولی در مورد گیاهان مفهوم تعریق، کاملا متفاوت است، بطوریکه تعریق در گیاهان یعنی خروج آب و مواد محلول در آن بصورت قطرات مایع از طریق روزنه های خاصی به اسم روزنه های آبی می باشد. طی تعریق، شیره خام گیاهان آوندی بصورت قطره قطره به خارج از گیاه تراوش می کند. تعریق با مصرف انرژی و با خواست خود گیاه انجام می شود و انرژی بر است (برخلاف تعرّق که انرژی لازم برای اینکار از خورشید تامین میشود و گیاه انرژی مصرف نمی کند).

شب هنگام به دلیل نبود نور خورشید و کاهش دما،تقریبا همه روزنه های هوایی بسته میشوند و تعرّق کاهش می یابد و یا در هوای بسیار مرطوب که بخار آب گیاه به سهولت نمی تواند از روزنه های هوایی خارج شود، تعرّق کاهش می یابد. در این شرایط (شب هنگام و اتمسفر بسیار مرطوب)، اگر رطوبت خاک به اندازه کافی باشد، یاخته های لایه ریشه زا همچنان به پمپ کردن یون های معدنی به درون استوانه آوندی (یعنی بخش آوندچوبی)ادامه می دهند که نتیجه آن ورود ادامه دار مولکول های آب است . بنابراین در این شرایط  در ریشه کماکان جذب آب و مواد محلول در آن ادامه دارد اما چون تعرّق صورت نمی گیرد (یا کاهش یافته است )گیاه مجبور به برون نشت شیره خام خود میشود. بطوریکه اگر میزان شیره خامی (عمدتا آب ) که در اثر فشار ریشه ای به برگ می رسد از میزان  تعرّق از سطح برگ بیشتر شود، شیره خام بصورت قطراتی از برگ ها خارج میشوند.محل انجام تعریق، قطعا از روزنه های آبی خواهد بود ولی توزیع اینوع روزنه ها در نهاندانگان تک لپه ای و دو لپه ای متفاوت است :

1)در گیاهان نهاندانه تک لپه که برگ های نواری شکل با رگبرگ های موازی دارند ،محل خروج قطرات آب انتهای برگ است.

2) در گیاهان نهاندانه دو لپه که برگ های پنجه ای شکل با رگبرگ های فرعی فراوان دارند، محل خروج قطرات آب ، حاشیه برگ می باشد.

شکل 18 این صفحه، پدیده تعریق را در برگ دو نوع گیاه نشان میدهد. برگ بالایی متعلق به یک گیاه نهاندانه تک لپه ای است ، چون برگ نواری شکل  داشته (مثل گیاه ذرت وگندم) و رگبرگ های آن موازی و هم قطر هستند و ملاحظه می کنید که قطرات آب از انتهای رگبرگ ها(واقع در انتهای برگ)خارج میشوند. در این شکل از تجمع چند قطره ریز ،قطره تقریبا درشت آب بوجود آمده است . برگ پایینی هم مربوط به یک گیاه نهاندنه دولپه ای علفی(مثل گیاه شمعدانی) است ،چون پنجه مانند بوده و از رگبرگ اصلی آن رگبر گ های فرعی منشا گرفته اند و از انتهای رگبرگهای فرعی در حاشیه برگ قطرات آب خارج میشوند.

نکته : شما در اینجا قطرات آب را معادل شیره خام موجود درآوند چوبی در نظر بگیرید.

اگر چه شرایط محیطی به وجود آورنده تعریق مشابه شرایط ایجاد شبنم است ،اما این دو پدیده را نباید قاطی کرد. شبنم یا ژاله، بدلیل میعان رطوبت موجود در هوا بر روی برگ گیاهان تشکیل میشود و ارتباطی با خود گیاه ندارد، در حالی که در تعریق، رطوبت بحالت مایع از داخل خود گیاه خارج می شود.

اگر خاطر شریفتون باشه من محل تعرّق را روزنه های هوایی گیاه عرض کردم که توسط یاخته های نگهبان روزنه می توانند باز و بسته شوند و اما تعریق از کدام قسمت گیاه انجام میشود؟ تعریق از روزنه هایی انجام میشود که اصطلاحا روزنه آبی نامیده میشوند(چون محل خروج قطرات آب هستند). سازنده روزنه های آبی همان یاخته های مرده آوند چوبی (تراکئید یا عنصر آوندی )هستند. روزنه های آبی برخلاف روزنه های هوایی همیشه باز هستند، چون یاخته های سازنده آنها زنده نیستند که آنها را ببندند. همانگونه که قبلا هم گفتم عامل اصلی تعریق، فشار ریشه ای است که در نبود یا کاهش تعرّق  خود را نشان می دهد . یادمون باشه که بین تعریق و تعرّق ،رابطه عکس وجود دارد، بطوریکه کاهش تعرّق در شرایطی باعث افزایش تعریق می شود.

 من روزنه های هوایی و روزنه های آبی را در جدول زیر براتون مقایسه کرده ام: