صفحه 122 ،پاراگراف 2و3 (قارچ ریشه­ای) و شکل 4 :

ریشه گیاهان، زیستگاه مناسبی برای فعالیت بسیاری از جانداران (بویژه قارچ­ها) می­باشد. از متداول­ترین و قدیمی­ترین روابط همزیستی ریشه گیاهان، می­توان به رابطه قارچ­ها با آن اشاره کرد که اصطلاحاً همزیستی میکوریزایی نامیده میشود.

«میکو» در لغت یعنی قارچ و «ریز» به معنی ریشه گیاه است. اینوع رابطه همزیستی بقدری شایع است (حدود 90 درصد گیاهان دانه­دار یعنی بازدانگان و نهاندانگان با قارچ­ها رابطه همزیستی دارند) که یکنوع سازگاری گیاهان برای جذب آب و مواد مغذی محسوب می­شود. در همزیستی میکوریزایی، انواعی از     قارچ­های مفید و غیر بیماریزا با بخش مختلف ریشه، ارتباط فیزیکی پیدا می­کنند و بر اساس همین، 2 نوع همزیستی میکوریزایی وجود دارد:

1ـ ممکن است قارچ ­ها، بصورت غلافی در سطح ریشه گیاه زندگی کند و نخینه ­های باریک و ظریف قارچ فقط به دور ریشه گیاه بپیچند، بدون آنکه بدرون ریشه گیاه نفوذ کنند. پس با یاخته ­های روپوستی ریشه گیاه تبادل مواد می­کنند. به اینوع رابطه، همزیستی میکو ریزایی خارجی می گویند.

2ـ ممکن است قارچ­ها، با فرستادن رشته­های باریک و ظریف(همان نخینه ها) به درون ریشه گیاه، به تبادل مواد با گیاه بپردازند. این رشته­های قارچی به درون یاخته­های گیاهی ریشه نفوذ نمی­کنند، بلکه در حد فاصل آنها واقعند. به اینوع رابطه، همزیستی میکوریزایی داخلی می­گویند.

در همزیستی میکوریزایی، قارچ، منابع غذایی کربن دار انرژی زا (مثل قندها) را از ریشه گیاه دریافت می­کند (که کتاب درسی در این باره به دریافت مواد آلی اشاره کرده است) و در مقابل بسیاری از عناصر غذایی معدنی بویژه فسفر را بحالت قابل جذب (یعنی فسفات) در اختیار ریشه گیاه قرار می­دهد، بطوریکه باعث افزایش بهبود رشد گیاه می­شود و کتاب درسی از خیر و منفعتی که عاید گیاه میشود به 2 مورد اشاره کرده است:

1ـ افزایش جذب آب (کمک به جذب آب توسط تارهای کشنده)

2ـ جذب عناصر غذایی از جمله فسفر (افزایش سطح جذب و فراهم آوردن آنزیم ­هایی که گیاه برای تجزیه پیش ماده­های فسفات دار به آن­ها نیاز دارد).

کتاب درسی اشاره کرده که پیکر رشته­ ای و بسیار ظریف قارچ (به اسم هیف یا نخینه) نسبت به ریشه گیاه (که معمولاً قطور است) با سطح بیشتری از خاک در تماس است و می­تواند باعث افزایش جذب مواد معدنی شود. این رشته­های ظریف بعضاً بصورت شبکه­ای درآمده و میسلیوم نامیده میشوند.

همزیستی میکوریزایی در مورد گیاهانی بیشتر اهمیت پیدا می­کند که در خاک­ های فقیر از عناصر غذایی (همچون فسفر) زندگی می­کنند، بطوریکه گیاهان ساکن اینوع خاک ­ها بدلیل همزیستی با قارچ ­ها، شاداب هستند و این را مدیون قارچ­ هایی هستند که توانایی زیادی در جذب سریع و انتقال مواد به ریشه گیاهان را دارند.

شکل 4 این صفحه (قسمت الف)، نوعی همزیستی میکوریزایی را نشان می­دهد که در آن قارچ، همچون غلاف و پوششی بر روی ریشه گیاه قرار گرفته است. در این شکل بخشی کوچک از قارچ توانسته است به درون ریشه نفوذ کند و به مبادله مواد با یاخته ­های ریشه بپردازد.

در این قسمت رشته­ های باریک، ظریف و بلند قارچ دیده میشوند که هم به حدفاصل بین یاخته ­های پوست و هم بطرف خارج و درون خاک نفوذ کرده­اند و به مبادله مواد بین قارچ و ریشه کمک می­کنند.

در قسمت ب، دو گیاه هم­ گونه نشان داده شده است که یکی (سمت چپ)، همزیستی میکوریزایی داشته و شاداب و رشد یافته­ تر است، در حالیکه دیگری (سمت راست)، اینوع همزیستی را نداشته و پژمرده و رشد نیافته است. ایندو گیاه در وضعیت برابر محیطی، رشد و پرورش داده شده ­اند.