175- چند مورد، ویژگی همۀ عضلات داخل کرۀ چشم انسان را نشان میدهد؟

- فرامین دستگاه عصبی پیکری را دریافت می کنند.

- وضع متجانس و سلول های تک هسته دارند.

- در دقت و تیزبینی چشم نقش دارند.

- بامایع زلالیه در تماس هستند.

1) 1          2) 2                  3) 3                  4) 4

جواب سوال 175. گزینه 2 درست است.

عضلات داخل کره چشم انسان شامل ماهیچه های مژکی و ماهیچه های موجود در عنبیه است. همه این عضلات از نوع صاف هستند. بررسی موارد:

مورد 1) این ماهیچه ها، انقباضات خود را پس از دریافت پیام عصبی از دستگاه عصبی خودمختار (سمپاتیک و پاراسمپاتیک) انجام میدهند و از دستگاه عصبی پیکری، پیام عصبی دریافت نمی کنند.

نکته: هم دستگاه عصبی خودمختار و هم دستگاه عصبی پیکری مربوط به بخش حرکتی دستگاه عصبی محیطی هستند.

نکته: ماهیچه های مژکی در اثر تحریک، منقبض شده و قطر عدسی را افزایش می دهند و باعث رویت اجسام نزدیک میشوند، در حالیکه ماهیچه های عنبیه با انقباض خود باعث تغییر قطر مردمک چشم می شوند.

پس مورد نادرستی است.

مورد 2) من دوست دارم که این وضع متجانس و غیرمتجانس را توضیح بدم. بافت ها در گیاهان و جانوران دو مدل هستند:

1- متجانس: یعنی همه سلول های سازنده بافت از یکنوع هستند و بهم شباهت اساسی دارند. مثلاً بافت پوشی دیواره مویرگ های انسان، وضع متجانس دارند زیرا همه سلول های سازنده بافت بصورت سنگفرشی شکل هستند.

2- غیرمتجانس: یعنی همه سلول های سازنده بافت از یکنوع نیستند و سلول های مختلفی در یک بافت دیده می شود مثلاً بافت عصبی انسان از دو نوع سلول (نورون و نوروگلیا) تشکیل یافته است و یا اینکه بافت زمینه ای گیاهان آوندی از سه نوع سلول پارانشیمی، کلانشیمی و اسکرانشیمی تشکیل یافته اند.

هم عضلات مژکی و هم عضلات حلقوی و شعاعی عنبیه چشم انسان از نوع ماهیچه های صاف هستند که فقط یک نوع سلول دوکی شکل تک هسته ای دارند. پس مورد درستی است.

مورد 3) دقت و تیزبینی یعنی اینکه تصویر کوچک و معکوس از یک جسم سعی شود بر روی لکه زرد شبکیه چشم قرارگیرد. هرچند ماهیچه های مژکی با تغییر قطر عدسی (که باعث جلو و عقب رفتن تصویر در شبکیه می شود) به این عمل کمک می کنند ولی ماهیچه های عنبیه فقط میزان نور ورودی را کم و زیاد می کنند. پس مورد ناردستی است.

مورد 4) هر دو ماهیچه مژکی و عنبیه با توجه به اینکه در جلوی عدسی قرار دارند با مایع زلالیه در تماس هستند ولی توسط زلالیه تغذیه نمی شوند. پس مورد درستی است.

تحلیل نهایی سوال:

1- هرچند ظاهراً سوال از فصل حواس مطرح شده است ولی فصل دستگاه عصبی و بافت های جانوری را هم درگیر کرده است، پس سوال ترکیبی است.

2- سوال کمی گنگ است مخصوصاً در تایید و رد گزینه 3 و4 جای بحث وجود دارد گزینه 3 برای اینکه میزان نوری ورودی به داخل کره چشم می تواند باعث کاهش و افزایش حساسیت لکه زرد در تیزبینی و دقت شود و مورد 4 هم فقط بخشی از ماهیچه مژکی در ارتباط با زلالیه است.

3- سوال عبارت محور نیست ولی بازم نیازمند ترکیب متن و شکل است تا نتیجه درست گرفته شود.

نتیجه: خیلی از دانش آموزان در این سوال منفی خواهند آورد چون گزینه 3 و4 محل اشکال است !!!