صفحه 131،پاراگراف 1 (حرکت شیره پرورده ) وشکل 19:

شیره پرورده، محلول چسبناک و غلیظی است که مقادیر زیادی ترکیبات قندی(بویژه ساکارز) دارد. همچنین در شیره پرورده مقادیر کمی آمینواسید ، اسیدهای آلی و هورمون های گیاهی وجود دارد. قندهای موجود در شیره پرورده علاوه براینکه در قسمت های مختلف گیاه جهت رشد (تولید سولز دیواره یاخته ای) استفاده میشود ،می توانند در بعضی قسمت های دیگر (همچون ساقه سیب زمینی) ذخیره شوند.ترکیبات موجود در شیره پرورده توسط بخش های فتو سنتز کننده گیاه (مثل برگ) ساخته شده و سپس وارد آوندهای آبکشی میشوند .برخلاف حرکت شیره خام که از ریشه به برگ و یا هر اندام فتوسنتز کننده دیگر حرکت می کند ، شیره پرورده در همه جهات گیاه حرکت دارد، بطوریکه می تواند به سمت ساقه، ریشه، میوه، گل و غیره گیاه خود را برساند. در اینباره کتاب درسی دو محل از گیاه را تعریف کرده است که عبارتند از:

1-محل منبع: بخشی از گیاه که ترکیبات آلی مورد نیاز بخش های دیگر گیاه را تامین می کند. عمده این ترکیبات آلی ، قند ها هستند. برگ ها از مهمترین محل های منبع محسوب میشوند زیرا با فتوسنتز ، ترکیبات آلی زیادی می سازند.

2-محل مصرف: بخشی از گیاه که ترکیبات آلی را دریافت می کند و در خود ذخیره می کند و یا مورد مصرف  قرار می دهد . به عنوان مثال میو ه (محل ذخیره کننده ترکیبات آلی ) و ریشه(طی رشد و طویل شدن گیاه ) محل مصرف محسوب می شوند. بعضی از بخش های ذخیره کننده گیاه می توانند در شرایطی، از ذخیره خود مجددا استفاده کنند. مثلا هویچ یک گیاه دوساله است ، بطوریکه در سال اول زندگی ، مواد آلی را در ریشه خود ذخیره میکند و در سال دوم زندگی که گل میدهد و دانه بوجود می آورد از ذخیره مواد آلی ریشه برای اینکار استفاده می کند. بنابراین بخش ذخیره کننده مواد آلی ، هنگام ذخیره مواد، محل مصرف و هنگام ،آزاد سازی ذخیره خود، محل منبع به شمار می آیند(ریشه هویج، سال اول محل مصرف و سال دوم محل منبع است).

تعریف جابجایی شیره پرورده : به حرکت ترکیبات آلی  درون آوند های آبکش، از محل منبع به محل مصرف ، جابجایی شیره پرورده می گویند . چگونگی این جابه جایی را در پاراگراف های بعدی توضیح خواهیم داد.

سوال: سرعت و ترکیب  شیره پرورده را چگونه تعیین می کنند؟

جواب: استخراج شیره پرورده، به غیر از نهاندانگان دولپه ای درختی(که آوندهای آبکش آنها ،محل مشخصی دارند و شیره پرورده با ایجاد یک شکاف ساده بخارج راه پیدا می کند)کارآسانی نیست. امروزه  زیست شناسان معلوم کرده اند که شیره پرورده، 21-10 درصد ماده خشک دارد و 90 درصد آن ماده خشک هم ،قندها (مخصوصا ساکارز) هستند. شیره پرورده در نوعی یاخته های گیاهی به اسم یاخته های غربالی جریان دارد بطوریکه طول آن در نهاندانگان،1-1/0 میلی متر و در بازدانگان 2-1 میلی متر بوده و10-1 میکرون عرض دارند، بنابراین استخراج محتویات این یاخته ها بدلیل قطر کم دقت بالایی می طلبد.

همچنین ،امروزه معلوم شده  که سرعت حرکت شیره پرورده، 10-1 سانتی متر در ساعت است(اندکی کمتراز شیره خام).انتقال مواد مختلف در آوندهای آبکش با سرعت یکسانی انجام نمی گیرد بطوریکه فسفر و پتاسیم سریع تر ولی کلر و منیزیم کندتر در داخل آن منتشر میشوند.

یکی از راه های استخراج شیره پرورده جهت مطالعات علمی استفاده از برخی حشرات مانند شته می باشد که از شیره پرورده تغذیه می کند. این حشرات که بصورت دسته جمعی روی برگ و تنه گیاهان علفی زندگی می کنند خرطوم خود را تا محل آوندهای آبکش فرو می برند و 3-2 ساعت به همان حالت می مانند .پس از این مدت، زیست شناسان شته در حال تغذیه را توسط جریان آرامی از اکسیژن بیهوش می کنند و خرطوم آنرا در محل اتصال به سر قطع می کنند(خرطوم در لغت یعنی بینی دراز). تراوش شیره پرورده از خرطوم بریده شده برای ساعت ها ادامه می یابد و می توان آنها را جمع آوری و مطالعه کرد. شته ها بجای دهان ،اندام مکنده ای دارند که اصطلاحا خرطوم نامیده میشود.

شکل 19 این صفحه، ساقه یک گیاه علفی را نشان می دهد که از اتصال یاخته های غربالی ، لوله آبکشی تشکیل یافته است و در درون آن شیره پرورده جریان دارد. شته ای با سوراخ کردن رو پوست ، پوست و دیواره یاخته ای یاخته غربالی ، خرطوم خود را وارد محل جریان شیره پرورده کرده است(تصویر بالا). در تصویر پایین که خرطوم شته دیده میشود پس از بریده شدن آن، باعث تراوش شیره پرورده به خارج از گیاه میشود. بیچاره شته که به زودی از بی غذایی دار فانی را وداع خواهد گفت!!!.