صفحه 123، پاراگراف 3 (همزیستی با سیانوباکتری­ها) و شکل 6:

سیانوباکتری­ها بدلیل داشتن رنگدانه ­های آبی رنگ (سیانو یعنی آبی) سیانوباکتری نامیده می­شوند. همه سیانوباکتری­ها، توانایی فتوسنتز دارند، بطوریکه رنگیزه کلروفیل سبز رنگ هم دارند. سیانوباکتری­ها در انواع زیستگاها شامل خاک، آب شیرین و دریا زندگی می­کنند و قدرت تحمل شرایط نامساعد دمای زیاد، نور شدید، شوری و رطوبت کم را دارا هستند. بعضی از سیانوباکتری­ها (نه همه)، توانایی تثبیت نیتروژن را دارند و اینکار را طی همزیستی با بعضی از گیاهان انجام می­دهند. کتاب درسی دو نوع از همزیستی سیانوباکتری ها را آورده است:

1ـ همزیستی نوعی سیانوباکتری­ها با گیاه آزولا:

 گیاه آزولا ( یا سرخ آبی)، بومی مناطق معتدل و گرمسیری آمریکا بوده و نوعی سرخس آبزی است. آزولا، بقدری کوچک است که شناور روی آب می­ماند و بطور معمول در آب­های راکد مثل تالاب­ها و شالیزارها زندگی می­کند. در تالاب­های شمال ایران و مزارع برنج آن، این گیاه به فراوانی حضور دارد. این گیاه با    ریشه­های نازکی که دارد همانند فرشی روی سطح آب گسترش پیدا می­کند. برگ­های این گیاه، ظریف و کوچک بوده و در دوره­های مختلف رشد خود رنگهای متفاوتی به خود می­گیرند. هر گیاه آزولا، یک ساقه اصلی دارد که اصطلاحاً برگ شاخه نامیده میشود و برگ­های زیادی به آن متصل است. این گیاه می­تواند با سیانوباکتری­ها رابطه همزیستی برقرار کرده و از نیتروژن تثبیت شده توسط آنها استفاده کند. محل استقرار این سیانوباکتری­ها، حفرات کوچک شاخه و دمبرگ گیاه آزولا است.

در گذشته برای تقویت مزارع برنج (غنی سازی با نیتروژن)، آزولا وارد تالاب­های شمال کشورمان شده است ولی چون این گیاه رشد بسیار سریع دارد، سبب شده تا اکسیژن آب سریعاً مصرف شده و باعث مرگ بسیاری از آبزیان (مثل ماهی­ها) شده است، بطوریکه امروزه به مشکلی بزرگ برای این تالاب­ها تبدیل شده است.

نکته: نیتروژن تثبیت شده توسط سیانوباکتری­ها، بصورت آمونیوم به گیاه آزولا منتقل میشود.

2ـ همزیستی نوعی سیانوباکتری با گیاه گونرا:

گونرا ،از گیاهان نهاندانه دو لپه­ای است و بقدری غول پیکر است که می ­تواند از قد من و شما هم بلندتر باشد. گونراها در نواحی فقیر از نیتروژن ،رشد فوق­العاده ­ای دارند، بطوریکه برگ­ های بزرگی بوجود می­آورند. سیانوباکتری­ها از طریق غده ­هایی که در قاعده دمبرگ­ ها واقعند وارد گیاه شده و به داخل یاخته­ های گیاه گونرا راه پیدا می­کنند و یک رابطه همزیستی درون یاخته­ای  با آنرا آغاز می­کنند. کتاب درسی در این مورد اشاره کرده که سیانوباکتری­ها به درون ساقه و دمبرگ راه پیدا می­کنند و در حفره ­های کوچک شاخه و دمبرگ گیاه گونرا زندگی می­کنند.

در رابطه همزیستی بین گونرا و سیانوباکتری­، گونرا، دهنده محصولات فتوسنتزی (همچون گلوکز) به سیانوباکتری بوده و در مقابل سیانوباکتری هم، دهنده نیتروژن تثبیت شده به گونرا می­باشد.

توجه : شکل 6 (سمت چپ) این صفحه، یک گیاه آزولا (Azolla) را نشان میدهد که در گونه­ های کوچک، 5-1 سانتی متر و در گونه­ های بزرگ تا 15 سانتی متر طول دارد و قسمتی که روی ناخن نشان داده شده است فقط برگ گیاه بوده و ریشه و ساقه آن نشان داده نشده است. همچنین سمت راست این شکل، نوعی گیاه گونرا (Gunnera) با برگهای وسیع را نشان می­دهد که در حفرات کوچک روی دمبرگ­اش، سیانوباکتری­هایی مستقر شده­اند.