صفحه 85، پاراگراف 2 (سامانه گردش خون بسته) و شکل 28 :

در این نوع سامانه گردش خون، مایع خون (نه همولنف) در مسیر جریان خود بین قلب و رگ‏ها، سیستم بسته‏ای داشته و بصورت شبکه‏ای از سرخرگ‏ها، مویرگ‏ها و سیاهرگ‏ها می‏باشد، بطوریکه خون از قلب به سرخرگ یا سرخرگ ها وارد شده و پس از رسیدن به بافت ها ،به مویرگ هایی متصل شده و پس از تبادل مواد غذایی و دفعی و گازها توسط سیاهرگ و یا سیاهرگ‏ هایی به قلب برگشت داده می‏شود. کتاب درسی این نوع سامانه گردش خون را در کرم خاکی مورد مطالعه قرار داده است، چون ساده‏ترین سامانه گردش خون بسته را دارد. در کرم خاکی دو نوع قلب وجود دارد:

1-     قلب اصلی: بصورت یک رگ پشتی لوله‏ ای شکل است ولی برخلاف قلب لوله ‏ای حشرات شامل حفرات متصل بهم خطی نیست . قلب اصلی، یک عدد بوده و با انقباض ماهیچه ‏های دیواره خود، خون را به جلو (از عقب به جلوی بدن) می‏راند. در شکل 29(راست)در قلب لوله ای، دریچه ورودی یا خروجی دبده می شود که همواره اجازه عبور خون تیره را می دهد. قلب اصلی به سمت جلوی بدن قطور و در سمت عقب بدن جانور باریک است.

2-     قلب‏ های کمکی: در قسمت جلویی بدن (به سمت دهان جانور)، 5 جفت (10عدد) رگ به شکل کمان، مثل پرانتز باز و بسته (کمان‏های رگی) در اطراف لوله گوارش قرار گرفته‏ اند و قلب‏های کمکی نامیده می‎‏شوند. قلب‏های کمکی، نسبت به قلب اصلی قطورتر و کوتاه‏تر است و تقریباً هم اندازه عرض بدن جانور است. این قلب ‏ها با انقباض خود، خون سیاهرگی را به سمت پایین بدن و سپس عقب بدن می‏رانند. خونی که از قلب‏های کمکی خارج می‏شوند وارد رگ شکمی می‏شوند و از رگ شکمی به مویرگ‏ هایی می‏روند که هم محل تبادل گازهای تنفسی با محیط بیرون بدن است و هم محل تبادل مواد مغذی و دفعی است. مویرگ‏ها در همه قسمت‏های بدن بین رگ پشتی  (قلب اصلی) و رگ شکمی وجود دارند. رگ شکمی از رگ پشتی باریک‏تر است. یادمون باشه که خون تیره از طریق رگ شکمی به مویرگ‏های پوستی رفته و پس از تبادل گازهای تنفسی و مراجعت به اندام‏های بدن و رساندن خون روشن به آنها به صورت خون تیره به قلب اصلی برگشت داده می‏شود.

با توجه به توضیحاتی که ارائه شد دستگاه گردش خون کرم خاکی از اجزای زیر تشکیل یافته است:

الف) قلب اصلی: یکعدد بوده و بصورت قلب لوله‏ای است.

ب) قلب ‏های کمکی: ده عدد بوده و همان کمان‏های رگی هستند.

ج) رگ شکمی: که حاوی خون تیره است.

د) مویرگ‏ ها: در همه قسمت‏ های بدن بین رگ پشتی و رگ شکمی قرار دارند.

شکل 29 (راست) این صفحه، برشی از بدن کرم خاکی را در محلی نشان می‏دهد که مویرگ حضور دارد (کمان رگی حضور ندارد). مویرگ ها،بین رگهای پشتی و شکمی واقع شده و خون از طریق رگ شکمی وارد مویرگ‏ها شده و پس از تبادل گازهای تنفسی در محل مویرگ و ارسال خون روشن به اندام‏ها بصورت خون تیره از طریق سیاهرگ به قلب لوله ‏ای برگشت داده می‏شود.البته کتاب درسی در شکل 28 این صفحه در این مورد از واژه سرخرگ و سیاهرگ استفاده نکرده ولی ما می دانیم که رگی که خون را به قلب می آورد سیاهرگ و رگی که خون را از قلب خارج می کند سرخرگ نامیده می شود و این بوضوح در شکل 29(راست) دیده می شود.

نکاتی چند راجع به دستگاه گردش خون بسته کرم خاکی:

1-     حرکت خون در رگ پشتی از عقب بدن (سمت مخرج) به جلوی بدن (سمت دهان) است.

2-     حرکت خون در رگ شکمی از جلوی بدن به عقب بدن است.

3-     دو رگ اصلی پشتی و شکمی وجود دارد ولی قطعاً رگ‏های فرعی هم هستند که انشعابات رگ‏های اصلی پشتی و شکمی ‏اند.

4-     قلب لوله‏ ای بر روی لوله گوارش، در حالیکه قلب‏های کمکی در پیرامون مری قرار گرفته است (بر روی حلق، قلب کمکی دیده نمی‏شود).

5-     مسیر حرکت خون از قلب اصلی به قلب‏‏ های کمکی و سپس رگ اصلی شکمی است، بطوریکه در رگ اصلی شکمی، جریان خون در قسمت جلو به سمت سر و در قسمت عقب به سمت دُم می‏باشد.

6-     در قلب اصلی، قلب کمکی و محل اتصال بعضی رگ‏ها ،دریچه ‏هایی وجود دارد که به گردش خون در مسیر مناسب کمک می‏کنند (خارج از کتاب درسی).