صفحه 83، پاراگراف 2و3 و شکل 23:

گِرده ‏ها به چند طریق از هدر رفتن خون جلوگیری می‏کنند. می‏دانیم که انسان دستگاه گردش خون بسته دارد و نباید خون از داخل رگ‏ها و قلب خارج شود، بنابراین بدن خود می‏تواند در صورت خونریزی (پاره شدن دیواره رگ‏های خونی و خارج شدن خون از آنها) مانع از هدر رفتن آن شود. یعنی خودش می‏تواند باعث بند آمدن خونریزی شود. دو روش اشاره شده در کتاب درسی برای مهار خونریزی عبارتست از:

الف- در خونریزی‏ های محدود: اگر خراشی یا آسیبی مختصر  به دیواره رگ‏های خونی وارد شود، ابتدا گِرده ‏ها در آن محل ،دور هم جمع می‏شوند، سپس موادی ترشح می‏کنند که آنها را بهم می‏ چسباند و توده پلاکتی حاصل مانند یک درزگیر عمل کرده و  در محل خونریزی، درپوش ایجاد می‏کنند. این درپوش، جلوی خروج خون از رگ آسیب دیده را می‏گیرد.

ب- در خونریزی ‏های شدیدتر: اگر آسیب به دیواره رگ‏های خونی شکافی بوجود آورد که توده پلاکتی بهم متصل، نتواند جلوی خونریزی را بگیرد، روش دوم استارت می‏خورد که من برای آسانی تفهیم این مراحل را با ذکر شماره توضیح می‏دهم :

1-     از یاخته‏ های آسیب دیده دیواره رگ‏های خونی و از پلاکت‏ هایی که آسیب دیده ‏اند و می ‏توانند محتویات سیتوپلاسمی‏ اشان را خارج کنند آنزیمی به اسم پروترومبیناز به جریان خون ترشح می‏شود.

2- پروترومبین نوعی آنزیم غیر فعال در خون است که توسط آنزیم پروترومبیناز به شکل فعال تبدیل می‏شود که ترومبین نامیده می‏شود.

3-ترومبین حاصل باعث می‏شود تا نوعی پروتئین پلاسما به اسم فیبرینوژن (که محلول در پلاسما است) به شکل نامحلول درآید (که فیبرین نام دارد).

4-رشته‏ های پروتئینی فیبرین ،خاصیت چسبندگی برای اتصال به یاخته‏ های خونی قرمز را پیدا می‏کنند، بطوریکه پس از اتصال ایندو به یکدیگر، تور ظریفی از فیبرین‏ها، گویچه‏ های خونی را به دام می‏اندازند که اصطلاحاً می‏گویند لخته خونی تشکیل یافته است. شکل 23 این صفحه تعدادی گویچه قرمز گرفتار شده در لابلای شبکه تور مانند رشته ‏های پروتئینی فیبرین را نشان می‏دهد که مانع از هدر رفت خون می‏شوند. البته اگر شکاف حاصل از آسیب به دیواره رگ‏های خونی خیلی زیاد باشد این روش هم نمی‏تواند جلوی خونریزی را بگیرد، چون فشار خون بقدری زیاد است که حتی میتواند لخته خون حاصل را از داخل خون خارج ‏کند.

مطالب کتاب درسی راجع به انعقاد بسیار مختصر و کودکانه نوشته شده است و من نمی‏ خواهم مطالب را بیش از حد توضیح بدم که الان به آن نیازی ندارید ولی بعضی از نکات راجع به انعقاد خون را عرض می‏کنم:

1-     انعقاد خون نابجا، باعث پیدایش لخته خون می‏شود که ممکن است باعث سکته قلبی و دیگر بیماریهای کشنده شود.

2-     برای تولید ترومبین از پروترومبین، یون کلسیم مورد نیاز است.

3-     برای تولید آنزیم غیر فعال پروترومبین در یاخته‏های کبدی، ویتامین K مورد نیاز است.