صفحه 76، پاراگراف2:

همانگونه که در توضیحات پاراگراف فوق، عرض کردم برای آنکه جریان رفت و برگشت مواد بین پلاسمای خون و مایع بین یاخته‏ای، مرتب و هماهنگ باشد یعنی در ابتدای مویرگ (طرف سرخرگی) جریان رفت مواد و انتهای مویرگ (طرف سیاهرگی)، جریان برگشت مواد انجام شود لازم است در ابتدای مویرگ، فشار تراوشی خون بیش از فشار اسمزی آن و در انتهای مویرگ، فشار تراوشی خون کمتر از فشار اسمزی آن باشد. حالا ،اگر در سراسر مویرگ، فشار تراوشی خون بیش از فشار اسمزی آن باشد و یا اینکه در سراسر مویرگ ،فشار اسمزی خون کمتر از فشار تراوشی آن باشد اتفاق بدی که میفته اینه که تجمع غیر طبیعی مایع در فضای بین یاخته‏ای باعث متورم شدن بافت‏ها می‏شود و  به این وضعیت خیز (از خیزش و برجستگی) و یا اِدم (Edema) می‏گویند.

بنابراین خیز یا اِدِم زمانی پیش می‏آید که میزان مواد خارج شده از مویرگ بیش از میزان مواد برگشت داده شده به آن باشد و یا اینکه میزان مواد برگشت داده شده به مویرگ کمتر از میزان مواد خارج شده از آن باشد. شاید بگین ای بابا،  اینکه جفتش یکی شد که، ولی دو شرایط زیر را در نظر می‏گیرم که جمله فوق را معنی ‏دار کنم.

شرایطی که باعث بوجود آمدن خیز یا ادم می‏شوند:

1-     شرایطی که در آن میزان خروج مواد از مویرگ بیش از میزان برگشت مواد به آن است (یعنی در سراسر مویرگ، میزان فشار تراوشی خون بیش از میزان فشار اسمزی خون است).

مصرف زیاد نمک: نمک‏های موجود در پلاسمای خون بصورت اتم‏ها یا مولکول‏های باردار حل می‏شوند که بسیار آبدوست هستند و این باعث افزایش میزان آب درون پلاسمای خون می‏شود (افزایش فشار اسمزی خون و افزایش فشار خون). در نتیجه افزایش فشار خون، فشار تراوشی در محل مویرگ‏ها افزایش می‏‏یابد. بنابراین آب و مواد ریز محلول در آن به میزان زیادی وارد فضای بین یاخته‏ ای شده و تجمع عجیبی از مایعات در فضای بین یاخته ‏ای باعث متورم شدن آن بافت می‏شود. علت عدم بازگشت مولکول‏های آب از انتهای سیاهرگی مویرگ به داخل آن مربوط به این است که مثلا یون‏های سدیم نمک طعام که بسیار آبدوست هستند در فضای بین یاخته ‏ای باقی می‏مانند و فشار اسمزی آنرا بیشتر می‏کنند و مانع خروج آب به طرف مویرگ‏ها می‏شوند.

2-     شرایطی که در آن میزان برگشت مواد از فضای بین یاخته‏ ای به داخل مویرگ کاهش یافته است (یعنی در سراسر مویرگ فشار اسمزی خون کمتر از فشار تراوشی خون است).

الف) کمبود پروتئین‏های خون: پروتئین‏های خون به دلیل داشتن بار الکتریکی فراوان می‏توانند در آن فشار اسمزی بوجود آورند. آلبومین از مهمترین پروتئین‏های خون است که این وظیفه را برعهده دارد. حال اگر فردی پروتئین آلبومین خونش کاهش یافته باشد و یا دفع آلبومین (مثلاً بدلیل اختلال در کار کلیه‏ ها) از طریق ادرار داشته باشد، فشار اسمزی خون او کاهش یافته و برگشت مواد (مخصوصاً مولکول‏های آب) از فضای بین یاخته‏ ای به پلاسمای خون کاهش یافته و تورم در محل خارج مویرگ ها بوجود می‏آید.

ب) افزایش فشار درون سیاهرگ‎‏ها: در بعضی موارد مانعی بر سر راه خون سیاهرگی داخل سیاهرگ‏ها بوجود می‏آید. مثلاً ایجاد لخته خون، حرکت خون سیاهرگی را کند می‏کند و یا دریچه‏های لانه کبوتری کاملاً پس از عبور دادن خون سیاهرگی بسته نمی‏شوند، بنابراین برگشت خون سیاهرگی به قلب به کندی اتفاق می‏افتد و این مانع برگشت مایعات فضای بین یاخته‏ ای به پلاسمای خون می‏شود.

ج) مصرف کم مایعات: من فکر می‏کنم منظور کتاب مصرف کم آب نیست بلکه مقصود از مایعات، محلول یون‏ها هستند که افزایش دهنده فشار اسمزی خون هستند و در صورت کاهش مصرف آنها، بدلیل کاهش فشار اسمزی خون، برگشت مواد از فضای بین یاخته‏ای به خون مختل شده و در آنجا انباشته می‏شود.