صفحه 72، پاراگراف 1و2 (رگهای خونی) و شکل 11:

در گفتار 1 (فصل 4)راجع به قلب ،کلی مطالب براتون نوشتم. راستی میدونین قلب در لغت یعنی چه؟ معنی لغوی قلب یعنی دگرکونی و امّا دگرکونی چی؟ دگرگونی خون. دگرگونی خون از چی به چی؟ از خون تیره به خون روشن. یعنی قلب انسان باعث تبدیل شدن خون تیره به خون روشن می‏شود و بعبارت دیگر قلب انسان کمک می‏کند تا شش‏ها خون تیره را دریافت کرده وخون روشن پس بدهند.

رگهای خونی، بخش دوم دستگاه گردش خون هستند و الان اونو توضیح میدم و در گفتار 3 همین فصل، راجع به بخش سوم دستگاه گردش خون (یعنی بافت پیوندی خون) بحث خواهم کرد. رگ‏ها در بدن انسان 5 نوع می‏توانند باشند. سرخرگ‏ها، سیاهرگ‏ها، رگهای لنفی، مویرگ‏های خونی و مویرگ‏های لنفی.

در دستگاه گردش خون انسان، سه نوع رگ خونی وجود دارد: سرخرگ‏های خونی، سیاهرگ‏های خونی و مویرگ‏های خونی . این سه نوع رگ، بصورت شبکه‏ بسته در ارتباط با یکدیگر هستند . قلب انسان دو جور با شبکه رگی بدن در ارتباط است. در نوع اول، سرخرگ آئورتی از قلب خارج شده و به همه بافت‏های بدن (بجز شش‏ها) مراجعت کرده و پس از تشکیل مویرگ‏های خونی (در محل بافت‏ها) از طریق بزرگ سیاهرگ‏های زیرین و زبرین به قلب برمی‏گردد و در نوع دوم، سرخرگ ششی از قلب خارج شده و به شش‏ها مراجعت کرده و پس از تشکیل مویرگ‏های خون در آن اندام، از طریق سیاهرگ‏های ششی به قلب برمی‏گردد.

نه فقط رگ‏ها، بلکه بسیاری از بخش‏های سازنده بدن انسان، ساختار سازنده‏ اشان باید مناسب برای انجام کاری باشد که برایشان در نظر گرفته می‏شود. بنابراین ساختار هر یک از این رگ‏ها متناسب با کاری است که انجام می‏دهند. دیواره همه سرخرگ‏ها و سیاهرگ‏های بدن انسان از سه لایه اصلی تشکیل شده است:

1-     لایه داخلی: بافت پوششی سنگ فرشی ساده (یک لایه یاخته ‏ای) بوده که در زیر آن غشای پایه قرار گرفته است. قبلاً عرض کردم که غشای پایه شبکه‏ای از رشته ‏های پروتئینی و گلیکوپروتئین است.

2-     لایه میانی: ماهیچه صاف بوده که در آن رشته‏ های کشسان (الاستیک) و یا انعطاف ‏پذیر زیادی وجود دارد.

3-     لایه خارجی: نوعی بافت پیوندی است و رابط لایه ‏های درونی‏تر سیاهرگ‏ها و سرخرگ‏ها و بافت‏های پیرامون آنها است.

از نظر جنس بافتی سازنده، دیواره سرخرگ‏ها و سیاهرگ‏ها شباهت اساسی دارند ولی از نظر ضخامت دیواره، دیواره سرخرگ‏ها از دیواره سیاهرگ‏ها ضخیم تر است و آنهم مربوط به ضخیم بودن لایه میانی (لایه ماهیچه ای) و لایه خارجی (لایه بافت پیوندی) آن است. کتاب درسی، در اینجا از واژه «معنی‏دار» برای بیشتر بودن ضخامت دیواره سرخرگ‏ها نسبت به سیاهرگ‏ها استفاده کرده است. حالا چرا «باید» و فلسفه و شأن نزول بیشتر بودن ضخامت دیواره سرخرگ‏های خونی نسبت به سیاهرگ‏های خونی چیست؟ داستان برمی‏گردد به این قضیه که سرخرگ‏ها باید بتوانند فشار خون زیاد وارد شده از سوی قلب را تحمل و هدایت کنند یعنی دیواره سرخرگ ها هنگام وارد شدن فشار خون حاصل از قلب عقب نشینی می کنند،یعنی نرمش قهرمانانه نشان می دهند. (به این مفهوم که استفاده به موقع وبجا از انعطاف و اقتدار) و سپس با یک حرکت فیلیپینی!!! و فشار بر خون آنرا به جلو هُل می دهد!!!!

شما اگر شکل 11 همین صفحه را رؤیت بفرمایید، می‏بینید که در برش عرضی، سرخرگ‏ها اکثراً گرد هستند، در حالیکه، سیاهرگ‏ های هم اندازه آنها، دیواره‏ای نازک‏تر داشته و حفره داخل آنها گسترده‏تر و بیشتر است. همچنین بسیاری از سیاهرگ‏ها (مخصوصاً سیاهرگ‏های پاها و مناطق پایین‏تر قلب) دریچه‏هایی در مسیر حرکت خون سیاهرگی دارند که جهت حرکت خون را یکطرفه می‏کنند، بطوریکه طی عبور خون باز می‏شوند و اگر خون قصد بازگشت داشته باشد بسته می‏شوند.

از شکل 11 معلومه که اگر یک سرخرگ و یک سیاهرگ هم قطر را در نظر بگیریم با وجود برابر بودن قطر خارجی آندو، قطر داخلی سیاهرگ از قطر داخلی سرخرگ بیشتر است و برای همین است که فشار خون در سرخرگ‏ها بیشتر بوده و بیشترین حجم خون انسان در سیاهرگ‏ها قرار دارد. در این شکل برش عرضی از سرخرگ آئورت و بزرگ سیاهرگ زیرین انجام شده که تقریبا هم قطرند و نشان میدهد که دیواره سرخرگ ها، چند لایه یاخته‏ ای نازک و منظمی دارند، در حالیکه دیواره سرخرگ‏ها، چند لایه یاخته ‏ای قطور و در هم فرو رفته دارند.