صفحه 64، پاراگراف 2 و شکل 2:

در انسان دو نوع گردش خون دیده می‏شود:

1-     گردش عمومی خون: گردشی که خون را از قلب به سراسر بدن،حتی خود قلب(بجز شش‏ها) می‏رساند تا پس از تبادلات گازهای تنفسی و مواد مغذی توسط سیاهرگ‏ها به قلب برگردند. در این نوع گردش خون، سرخرگ آئورتی، خون روشن را به اندام‏ها می‏رساند و بزرگ سیاهرگ زیرین ،زبرین و کرونر، خون تیره را از اندام‏ها (بجز شش‏ها) به قلب می‏آورند. حفره‏ای از قلب که در این نوع گردش خون، خون را از قلب خارج می‏کند بطن چپ و حفره‏ای از قلب که خون به آن برمی‏گردد دهلیز راست است. بطور معمول، این نوع گردش خون مسافت طولانی را طی می‏کند (گردش خون بزرگ) و فشار خون بیشتری دارد.

2-     گردش ششی خون: گردشی که خون را از قلب به شش‏ها می‏رساند تا پس از تبادلات گازهای تنفسی (دریافت اکسیژن و پس دادن کربن دی اکسید) به قلب بازگردد. در این نوع گردش خون، سرخرگ ششی، خون تیره را به شش‏ها ارسال می‏کند و سیاهرگ‏های ششی (چهار عدد)، خون روشن را به دهلیز چپ می‎‏آورند. سرخرگ ششی از بطن راست قلب، خون تیره را خارج کرده و بلافاصله دو شاخه می‏شود و به شش چپ و شش راست ،خون تیره را می‏رساند. در این نوع گردش خون، مسافت کوتاهی طی می‏شود(گردش خون کوچک) و نسبت به گردش عمومی خون، فشار خون کمتری دارد. شکل2 همین صفحه، گردش عمومی و گردش ششی خون را به تصویر کشیده است. این شکل نشان می‏دهد که نیمه راست قلب‏ حاوی خون تیره و نیمه چپ حاوی خون روشن است، مویرگ‏های پایین قلب مربوط به اندام‏های بدن هستند (در پایین قلب مویرگ‏های مربوط به سه اندام نشان داده شده است). این شکل نشان می‏دهد که سرخرگ ششی (حاوی خون تیره) پس از رسیدن به مویرگ‏های شش‏ها، بصورت خون روشن به قلب برمی‏گردد و سرخرگ آئورتی، (حاوی خون روشن) پس از رسیدن به مویرگ‏های اندام‏های بدن ،بصورت خون تیره به قلب مراجعت می‏کند.

نکته : مسیر حرکت خون در گردش عمومی خون را می‏توان بصورت زیر نشان داد:

قلب (بطن چپ)_← سرخرگ آئورتی _←اندام‏های سراسر بدن _← بزرگ سیاهرگ زیرین و زبرین

_← قلب (دهلیز راست)

نکته: مسیر حرکت خون در گردش ششی خون را می‏توان بصورت زیر نشان داد:

قلب (بطن راست)_← سرخرگ ششی _←شش‏ها _← سیاهرگ ششی_← قلب (دهلیز چپ)

نکته: هدف گردش خون عمومی، رساندن اکسیژن و مواد مغذی از قلب به سراسر بدن و هدف گردش خون ششی، تبادل گازهای تنفسی (گرفتن اکسیژن و از دست دادن کربن دی اکسید) در محل شش‏ها است.

پاسخ هر یک از پرسش‏های مطرح شده در این پاراگراف را عرض می‏کنم:

-  هر کدام از دهلیزها، خون را از کجا دریافت می‏کند؟ دهلیز چپ، خون روشن را از شش‏ها توسط چهار سیاهرگ به اسم سیاهرگ‏های ششی و دهلیز راست، خون تیره را از اندام‏های سراسر بدن توسط دو سیاهرگ (به اسم بزرگ سیاهرگ زیرین و زبرین) و سیاهرگ کرونر خود میوکارد قلب دریافت می‏کند.

-  هر کدام از بطن‏ها، خون را به کجا می‏فرستد؟ بطن چپ، خون روشن را توسط سرخرگ آئورتی به سراسر بدن ارسال می‏کند ولی بطن راست، خون تیره را توسط سرخرگ ششی به شش‏ها  می‏فرستد.

-  خون طرف چپ و راست قلب، با هم چه تفاوت‏هایی دارد؟ خون طرف چپ قلب(دهلیز چپ و بطن چپ) حاوی خون روشن و خون طرف راست قلب (دهلیز راست و بطن راست)حاوی خون تیره است. خون روشن، اکسیژن زیاد و کربن دی اکسید کم، در حالیکه خون تیره، اکسیژن کم و کربن دی اکسید زیادی دارد.

-   ضخامت دیواره بطن چپ و راست قلب با هم متفاوت است؛ چرا؟ بطن چپ، چون خون را به سراسر بدن پمپاژ می‏کند ،لازم است بیشترین فشار را بر خون وارد کند ، پس طبیعی است که دیواره آن ضخیم باشد ولی بطن راست ، خون را به شش‏ها ارسال می‏کند و چون شش‏ها تقریبا چسبیده به قلب هستند، نیاز به فشار خون زیاد نبوده و برای همین دیواره آن نسبتا نازک است.