|
کنکور و المپیاد زیست شناسی 1404 ( 100 در صد تضمینی و مطمئن ) | شماره تماس : 09123667097
|
صفحه 51، پاراگراف آخر – صفحه 52، پاراگراف 1 و شکل 9 و 11:

هر چند در سطح داخلی حبابک ها، مخاط حضور ندارد و یاخته های سازنده دیواره آن هم، مژکدار نیستند ولی لایه ای از مولکولهای آب در سطح داخلی آن وجود دارد که جهت تبادل گازهای تنفسی لازم است زیرا اکسیزن و کربن دی اکسید باید ابتدا در آب حل شده و سپس مبادله شوند. حضور مولکولهای آب در این محل هر چند ضروری است ولی عمل دم را مشکل میکند. علت، به این موضوع بر می گردد که بین مولکولهای آب در سطح حبابکها، پیوندهای هیدروژنی وجود دارد، بطوریکه برآیند نیروهایی که این مولکول ها به همدیگر وارد میکنند به سمت مرکز حبابک ها را است، یعنی تمایل به بستن و جمع کردن حبابک ها دارند و این زمانی بیشتر نمود پیدا میکند که هوا، طی دم وارد حبابک ها شده و قراره حجم حبابک ها افزایش یابد.
نیروی کشش سطحی، همان نیرویی است که به سمت مرکز حبابک وارد میشود و با بازشدن حبابک مخالفت میکند، چون باز شدن حبابک به سمت خارج آن ولی جهت نیروی کشش سطحی به سمت درون آن است.
بدن برای هر مشکلی، راه حلی دارد. جهت تسهیل انبساط حبابک ها هنگام دم، از بعضی از یاخته های حبابک ها ماده ای به اسم، عامل سطح فعال (سورفاکتانت) ترشح میشود که در لابلای مولکولهای آب سطحی قرار گرفته و نیروی کشش سطحی را کاهش میدهد تا باز شدن حبابک ها آسان شود. سورفاکتانت از عبارت Surface Active Agent گرفته شده است و تولید و ترشح آن از اواخر دوره جنینی آغاز میشود، بطوریکه در بعضی از نوزادان که زود هنگام به دنیا میآیند، بدلیل کافی نبودن عامل سطح فعال، تنفس به زحمت انجام میشود.
شکل 9 این صفحه، (سمت راست)، دیواره حبابکی را نشان میدهد که عامل سطح فعال در سطح داخلی آن حضور دارد. تصویر سمت چپ همین شکل، پنج عدد حبابک را نشان میدهد که بصورت کیسه حبابکی قرار گرفته اند.

شکل 11 همین صفحه، خیلی حرفا تو دلش هست. سمت چپ این شکل یک برش عرضی از 6 حبابک را نشان میدهد که در آن یاختههای دیواره حبابک دیده می شوند.همچنین یاختههای موجود در فاصله بین حبابک ها ، همچون گویچه های قرمز یاخته های پوششی مویرگ و ماکروفاژها دیده می شوند.
دو نوع یاخته دیواره حبابکها عبارتست از:
1- یاخته های سنگفرشی ساده: به تعداد فراوانتر و محل تبادل گازهای تنفسی با دیواره مویرگهای خونی بوده و یاخته نوع اول نامیده می شود.
2- یاخته های ترشح کننده عامل سطح فعال: با ظاهری متفاوت از یاخته های نوع اول و به تعداد کمتر از آنها بوده و یاخته نوع دوم نامیده می شود.
در این شکل، ماکروفاژها از یاخته های سازنده دیواره حبابک محسوب نشده است. در قسمت راست این شکل (برش عرضی) ارتباط یک یاخته سنگفرشی ساده با یاختههای دیواره مویرگهای خونی نشان داده شده است. غشای پایه مشترک بین این دو نوع یاخته، مسافت انتشار گازهای تنفسی را به حداقل ممکن رسانده است. گویچه های خونی قرمز درون مویرگ، وظیفه حمل سریع گازهای تنفسی را برعهده دارند.