صفحه 32، پاراگراف آخر (شیره معده) – صفحه 33، پاراگراف 1و2و3- صفحه 32، شکل 20:

شما اگر به شکل 15 (قسمت الف) در صفحه 29 دقت کنید، می‏بینید که در دیواره روده باریک، بافت پوششی لایه مخاطی به داخل بافت پیوندی سُست خودِ لایه مخاطی و همچنین لایه زیر مخاطی نفوذ کرده است. اینچنین وضعیتی در دیواره معده انسان هم دیده می‏شود، بطوریکه با توجه به شکل 2 (قسمت الف) صفحه 32 می‏بینیم که بافت پوششی لایه مخاطی معده بصورت حفره‏های عمیق در بافت پیوندی زیرین هستند و مجاری غده‏های معده به این حفره‏ها راه پیدا می‏کنند و از طریق این حفره‏ ها، ترشحات خود را به فضای داخلی معده تخلیه می‏کنند. شکل نه چندان واضح 20(صفحه 32)، برش عمیقی از دیواه معده را نشان می‏دهد. در سمت راست، لایه‏ های سازنده دیواره معده از عمق به سطح نشان داده شده که عبارتند از:

1-     لایه بیرونی: به رنگ زرد نشان داده شده و اجزای سازنده آن همان مواردی هستند که من برای توضیح پاراگراف صفحه 29 نوشتم.

2-     لایه ماهیچه ‏ای: ماهیچه طولی عمقی ‏ترین و ضخیم ‏ترین، ماهیجه حلقوی در وسط و ماهیچه مورب سطحی ‏ترین بخش سازنده این لایه است.

3-     لایه زیر مخاطی: نازک‏تر از لایه ماهیچه ‏ای بوده و اجزای سازنده آن همان مواردی هست که من در توضیح پاراگراف 3 صفحه 29 نوشتم.

4-     لایه مخاطی: در این لایه، بخش ماهیچه‏ ای عمقی‏تر بوده و بخش بافت پیوندی و یاخته‏ های بافت پوششی نشان داده شده است. این یاخته‏ ها از نظر موقعیت در 2 محل کنار هم واقعند:

1-     یاخته ‏های پوشش سطحی که سازنده بافت پوششی سطحی هستند و تنوع یاخته‏ای زیاد ندارند و از اسمشون هم معلومه که سطحی‏ تر هستند و کتاب درسی این قسمت را حفره نامیده است.

2-     یاخته‏ های پوشش عمقی که سازنده بافت پوشش عمقی بوده و تنوع یاخته ‏ای زیادی دارند و عمقی‏ تر می‏باشند و کتاب درسی این قسمت را غده معده نامیده است.

پوشش داخلی معده، مانند پوشش داخلی یک بادکنک صاف و تخت نیست بلکه منافذ میکروسکوپی دارد که هر کدام مثل دهانه چاهی می‏ماند که مرتب و مداوم، ترشحاتی به فضای داخل معده می ریزد.

براساس اطلاعات کتاب درسی، ترشحات بافت پوششی مربوط به لایه مخاطی دیواره معده، عبارتست از:

الف- ماده مخاطی: از ترکیب گلیکو پروتئین موسین و آب، ماده مخاطی حاصل می‏شود که فوق‏ العاده چسبناک و ژله ‏ای بوده و مخاط معده را می‏پوشاند.

ب- بیکربنات (^-HCO3): این ماده،لایه ژله ‏ای ماده مخاطی را قلیایی می‏کند و باعث می‏شود که سد محافظتی محکمی در برابر اسید معده و آنزیم‏های ترشحی موجود در آن بوجود آید.

براساس اطلاعات کتاب درسی، از انواع یاخته ‏های بافت پوششی عمقیِ لایه مخاطی دیواره معده، مواد متنوعی به فضای داخلی معده ترشح می‏شود. این مواد ترشحی و یاخته‏ های ترشح کننده آن عبارتند از:

1-     یاخته ‏های اصلی: آنزیم‏های گوارشی معده را ترشح می‏کنند که دو مورد مهم آنها، پروتئازها و لیپازها هستند که اولی برای گوارش پروتئین‏ها و دومی برای گوارش لیپیدها مورد استفاده قرار می‏گیرند.

بطور کلی، به پروتئازهای معده، اصطلاحاً پپسینوژن می‏گویند. پپسینوژن‏ها، آنزیم‏های گوارشی  غیر فعال هستند که پس از ترشح به داخل حفره معده، توسط کلریدریک اسید داخل معده به شکل آنزیم فعال (به اسم پپسین) در می ‏آیند.همچنین پپسین‏ های حاصل، خودشان می‏توانند به پپسینوژن‏ های دیگر اثر کرده و آنها را به پپسین فعال تبدیل کنند. وظیفه آنزیم‏های گوارشی پپسین، تبدیل پروتئین‏های غذا به مولکول‏های کوچکتر (پلی‏ پپتیدها) می‏باشد.

2-     یاخته‏های کناری: دو نوع ماده ترشح می‏کنند:

الف) کلریدریک اسید: این اسید علاوه بر اینکه باعث از بین رفتن میکروب‏ های بیماریزای موجود در غذا می‏شود، باعث تولید پپسین‏ فعال از پپسینوژن غیر فعال هم می‏شود.

ب) عامل (فاکتور) داخلی: نوعی گلیکوپروتئین که با اتصال به ویتامین B₁₂ غذا، آنرا از آسیب اسید معده و آنزیم‏های گوارشی محافظت کرده و سپس آنرا سالم به روده باریک می‏رساند.

تخریب یاخته‏های کناری، 2 عاقبت بد دارد:

الف) در اثر کمبود تولید و ترشح کلریدریک اسید، پپسین کمتری بوجود می‏آید، پس گوارش پروتئین‏ها مختل می‏شود.

ب) در اثر کمبود عامل داخلی، ویتامین B₁₂ غذا تخریب می‏شود و بدن دچار کمبود این ویتامین شده و نوعی کم خونی بوجود می‏آید، زیرا ویتامین B₁₂ در تولید گویچه‏های قرمز خونی از سلول‏های بنیادی مغز استخوان نقش بسیار مهمی دارد. در بعضی افراد که معده اشان کاملاً از بدن خارج ‏شده است(مثلاً در صورت سرطانی شدن آن)، عامل داخلی معده اصلاً وجود ندارد و بنابراین بدن با کمبود شدید ویتامین B₁₂ مواجه می‏شود و زندگی فرد به خطر می‏افتد.

3-     یاخته ترشح کننده ماده مخاطی: همانند یاخته‏ های پوششی سطحی، ماده‏ مخاطی را ترشح می‏کند.

4-     یاخته ترشح کننده هورمون: هورمون گاسترین توسط این نوع یاخته ساخته شده و سپس به خون ریخته می‏شود.

نکات:

1-     یاخته کناری درشت‏تر از یاخته اصلی، یاخته ترشح کننده هورمون و یاخته ترشح کننده ماده مخاطی است.

2-     سطحی ‏ترین یاخته، یاخته‏ های ترشح کننده ماده مخاطی‏ است.

3-     یاخته کناری، عامل داخلی معده را و یاخته اصلی، پپسینوژن را به روش برون‏ رانی (اگزوسیتوز) وارد حفره معده می‏کنند.

4-     در هر دو بخش حفره معده و غده معده، یاخته‏ های ترشح کننده ماده مخاطی وجود دارد.